هیچ کات حیزبە سیاسیەکانی ئیمە دیمۆکراسیان بو لایەنگرانیان پێناسە نەکردوە لە جیاتی پێناسەی دیمۆکراسی بە کەس پەرستی پرەیان داوە.

 

 #پێناسەی_دێموکراسی_کەرامەتی_مروڤ

هیچ کات  حیزبە سیاسیەکانی ئیمە دیمۆکراسیان بو لایەنگرانیان پێناسە نەکردوە  لە جیاتی پێناسەی دیمۆکراسی بە کەس پەرستی پرەیان داوە.

 

 .
بە پشتبەستن بەو زانیاریانەی لە لایەنگرانی حیزبەوە کۆکراونەتەوە، سەرکردەی حزبەکانمان لە ناوچەکەدا، چ نەتەوەپەرست بێت یان ناسیۆنالیست، نابینرێت هیچ هەنگاوێک بنێن بۆ ناسین و فێرکردنی دیموکراسی و دیموکراسیخوازی. ئەوەی لەلای لایەنگرانی ئەو بزووتنەوەیانە دەبینرێت، 99%  هەولی کەس پەرستیان داوە  و دەدیدەن ، کەس پەرستنی تاکەکان و پیرۆزکردنی تاکێکە، کە خودایەکی خەیاڵی لێیان دروست دەکات.
کاتێک کەس  پەرستنی پەرستنی  تاکەکان لە نێوان ئەو گروپانەدا هەبێت، کێبڕکێ و لەبری ئازادی نیشتمان، بیرکردنەوە لەوەی کام کەسایەتی بپەرستێت، ئەو کەسانەی دەچنە پاڵ ئەو هێزانە پەروەردە دەکرێن.
تاکە بزووتنەوەی کوردی کە تا سەرکردەکەی شکستی پێنەهات، هەرگیز جێگەی کەسپەرستی  نەبووە، کۆمەڵە بوو کە فەواد مستەفا سۆڵتانی سەرکردایەتی دەکرد.
 دوای مردنی کاک فەواد، لادان لە ناو حیزبدا دەستی پێکرد و بۆ نموونە لەو کاتەوەی حیکمەت هاتە ناو ئەو ریکخراوە ، هێندەی تر لادان بووە.
 بەکورتی مەسعوود حەمەت لەگەڵ ژمارەیەک لە شوێنکەوتووانی خۆی حیزبکی  جێهێشت. 
دواتر عەبدوڵڵا موهتەدی بەهاوکاری سەڵاحی برای کە ڕاوێژکاری یەکێتی نیشتمانی کوردستان بوو، جێگەی ئەوی گرتەوە و لەبری ئەوەی بەدوای دیموکراسیدا بگەڕێت، بەدوای کەسایەتی و کۆیلایەتی دەروونیدا دەگەڕا. ئیستا کاک عولا خەریکی پرە پێدانی کەسپەرستیە لە نێو حیزبەکەیدا. 
کەس پەرستی دیاردەیەکی ناشیرینە کە کومەلگای رۆژهەلاتی ناوەراستی تووشی نەهامەتی کردوە.  
١٠٠٪ لە سەدی ریکخراوە فارسیەکان کەس پەرستن  هیچ بو برژەوندیی وەلات کاریان نەکردوە. 
ئازادی بریتییە لە توانای مرۆڤ بۆ هەڵبژاردن، بیرکردنەوە، قسەکردن و کردارکردن بە ئیرادەی خۆی، بە مەرجێک مافی کەسانی تر پێشێل نەکات.
بە شێوەیەکی سادە:
ئازادی تاک: مافی هەڵبژاردنی شێوازی ژیان، باوەڕ، ڕا و بڕیارەکانی خۆت.
ئازادی بیر و دەربڕین: مافی بیرکردنەوە و دەربڕینی بۆچوون، لە چوارچێوەی یاسا و ڕێزگرتن لە مافی خەڵکی تر.
ئازادی سیاسی: مافی بەشداری لە هەڵبژاردن، ڕەخنەگرتن لە دەسەڵات و دامەزراندنی ڕێکخراو.
ئازادی واتە مرۆڤ ناچار نەکرێت بە کاری وا بکات کە نەیەوێت، و لە هەمان کاتدا ئازادیی خۆی بە زیانی ئازادی و مافی کەسانی تر بەکار نەهێنێت.
کورتە پێناسە: ئازادی مافی مرۆڤە بۆ ژیان و هەڵبژاردنی ئازادانە، بە بەرپرسیارێتی و ڕێزگرتن لە ماف و ئازادیی ئەوانی تر.حیزبە سیاسییەکانمان هێشتا ئازادییان ڕوون نەکردۆتەوە یان ئاگاداری چەمکی ئازادی نین. لەبری پەرەپێدان و ڕوونکردنەوەی مەعریفەی ئازادی، هەوڵی پەروەردەکردن و کۆیلەکردنی عەقڵیان داوە.
ئازادی بریتییە لە توانای بیرکردنەوە، وتن و ڕەفتارکردن بەبێ ئەوەی تووشی زیان یان سنووردارکردنی نایاسایی ببیت. بەڵام ئەمە مانای ئەوە نییە کە هەرچی دەمانەوێت بیکەین، بەڵکو پێویستە لەگەڵ مافەکانی خەڵکی تر و یاساکانی کۆمەڵگەدا هاوسەنگ بکرێت.

لە ڕوانگەی جیاوازەوە پێناسە دەکرێت:

· فەلسەفی: توانای خۆبەدەستهێنان و بڕیاردان بەپێی عەقڵ و ویستی خۆت (وەک بیرۆکەی ئێمانوێل کانت).
· سیاسی: مافی هاوڵاتیان بۆ بەشداریکردن لە حکوومەت و ڕەخنەگرتن لێی، بەرامبەر بە دەسەڵاتی زۆردار (وەک بیرۆکەی جان ژاک ڕوسۆ).
· کۆمەڵایەتی: نەبوونی بەربەستەکانی وەک چینایەتی، ڕەگەزپەرستی، یان دەستتێوەردانی دەوڵەت لە ژیانی تایبەتدا.
· ئابووری: ئازادی هەڵبژاردن لە بازاڕ و پیشەدا (ئازادی بازرگانی).

کورتەکەی، ئازادی بەرپرسیارێتیی لەگەڵدایە - واتە ئازادی من لەو شوێنە کۆتایی دێت کە ئازادی خەڵکی تر دەستپێدەکات.
دێموکراسی چیی؟
دیموکراسی سیستەمێکی سیاسیی فەرمانڕەوایەتییە کە تێیدا دەسەڵاتی باڵا بە گەل دەدرێت و بە شێوەی ڕاستەوخۆ یان ناڕاستەوخۆ لە ڕێگەی نوێنەرە هەڵبژێردراوەکانیانەوە پیادەی دەکەن.بنەما سەرەکییەکانی دیموکراسیهەڵبژاردنی ئازاد: دەرفەتی یەکسان بۆ هەموو هاووڵاتیان بۆ دەنگدان.سەروویی یاسا: پاراستنی مافی مرۆڤ و یەکسانی هەموان لەبەردەم یاسادا.جیاکردنەوەی دەسەڵاتەکان: 

دابەشکردنی دەسەڵات لە نێوان پەرلەمان، حکومەت و دادگاکان.مافی کەمینەکان: پاراستنی مافی کۆمەڵە کەمینەکان لەبەرامبەر بڕیاری زۆرینەدا.جۆرە سەرەکییەکانی دیموکراسیڕاستەوخۆ: گەل خۆی بە شێوەی ڕاستەوخۆ بڕیار لەسەر یاسا و سیاسەتەکان دەدات.نوێنەرایەتی: 

گەل نوێنەران (پەرلەمانتاران) هەڵدەبژێرێت بۆ ئەوەی لە جیاتی ئەوان بڕیار بدەن.ئەگەر دەتانەوێت زیاتر لەسەر ئەم بابەتە بزانن، دەتوانن دیاری بکەن کە حەز دەکەن باسی چ لایەنێکی بکەین:مێژووی سەرهەڵدانی دیموکراسی لە یۆنانی کۆنەوە.جیاوازی نێوان سیستمی دیموکراسی و دیکتاتۆری.کێشە و ئالێنگارییەکانی بەردەم دیموکراسی لە جیهانی ئەمڕۆدا.

چون هەنگاو بنین برو گەشتین بە دێموکراسی؟
گەیشتن بە دیموکراسی پرۆسەیەکی بەردەوام و فرەڕەهەندە کە پێویستی بە گۆڕانکاری لە سەرجەم کایەکانی کۆمەڵگەدا هەیە.ئەمانەی خوارەوە سەرەکیترین هەنگاوەکانن بۆ گەیشتن بە سیستمێکی دیموکراتی:١. چاکسازیی یاسایی و دەستوورینووسینەوەی دەستوور: 
داڕشتنی دەستوورێک کە ماف و ئازادییەکان بۆ هەموو هاووڵاتیان یەکسان بکات.سەربەخۆیی دادوەری: جیاکردنەوەی دەسەڵاتی دادوەری لە هێزە سیاسییەکان بۆ بەرگریکردن لە یاسا.یاسای هەڵبژاردن: دانانی یاسایەکی دادپەروەرانە بۆ گەرەنتی تێپەڕبوونی ئاشتیانەی دەسەڵات.٢. بەهێزکردنی کۆمەڵگەی مەدەنیرێکخراوە ناحکومییەکان: پشتگیری لە رێکخراوەکانی چاودێری مافی مرۆڤ و ژنان.میدیای ئازاد: 
پاراستنی ئازادی رادەربڕین و دەستڕاگەیشتن بە زانیارییەکان.سەندیکاکان: رێگەدان بە دروستبوونی کۆمەڵە و سەندیکا سەربەخۆکان بۆ داکۆکی لە مافی چینەکان.٣. پەروەردە و وشیاریی مەدەنیپەروەردەی دیموکراتی: 
گونجاندنی چەمکەکانی دیموکراسی لە پرۆگرامەکانی خوێندندا.وشیاری گشتی: ئاشناکردنی هاووڵاتیان بە ماف و ئەرکە دەستوورییەکانیان.
دیالۆگ: پەرەپێدانی کولتووری گفتوگۆ و قبوڵکردنی ڕای جیاواز.٤. چاکسازیی ئابووری و شەفافییەتدژایەتی گەندەڵی: 
دروستکردنی دامەزراوەی بەهێز بۆ لێپرسینەوە لە بەرپرسان.دادپەروەری لە داهات:
 کەمکردنەوەی جیاوازی چینایەتی لە ڕێگەی دابەشکردنی دادپەروەرانەی سامان.هەلی کاری یەکسان:
 نەهێشتنی واستەکاری و پەیڕەوکردنی سیستمی شایستەیی.ئەگەر دەتانەوێت زیاتر لەسەر ئەم بابەتە بزانین، تکایە دیاری بکەن کە حەز دەکەن بە چ لایەنێکدا بچینە خوارەوە:ئاستەنگە سەرەکییەکانی بەردەم گۆڕانی دیموکراتینیشانەکانی سیستمی دیموکراتی ڕاستەقینەبەراوردکردنی مۆدێلە جیاوازەکانی دیموکراسی لە جیهاندا

کرامەتی مروڤ چییە؟
کەرامەتی مرۆڤ بریتییە لەو بەھایە بنەڕەتی و ناوەکییەی کە ھەموو مرۆڤێک بە شێوەیەکی سروشتی دەیشارێتەوە، بەدەر لە ڕەگەز، تەمەن، نەتەوە، یان پێگەی کۆمەڵایەتی. کەرامەت ⁠سەرچاوەی سەرجەم مافە بنەڕەتییەکانی مرۆڤە و وەک بەڵگەی مرۆڤایەتی دادەنرێت کە تاکەکان لە بوونەوەرەکانی دیکە جیا دەکاتەوە.ڕەھەندە سەرەکییەکانی کەرامەتی مرۆڤبەھای ناوەکی: ھەر مرۆڤێک لەبەر ئەوەی مرۆڤە خاوەن ڕێزە و نابێت وەک ئامرازێک بۆ گەیشتن بە ئامانجی کەسانی دیکە سەیر بکرێت.سەربەخۆیی و ئازادی: مافی بڕیاردان لەسەر ژیانی خۆی بە بێ زۆرلێکردن یان سەرکوتکردن.یەکسانی: کەرامەت بە یەکسانی بەسەر ھەموو مرۆڤێکدا دابەش دەبێت و ناکرێت بەھۆی جیاوازییەکانەوە کەم بکرێتەوە.پاراستنی جەستەیی و دەروونی: ڕەتکردنەوەی ھەموو جۆرە سوورکردنەوەیەک، ئەشکەنجەدان، یان مامەڵەی نادادپەروەرانە.گرنگی کەرامەت لە کۆمەڵگەداکەرامەتی مرۆڤ بەردی بناغەی ⁠مافەکانی مرۆڤە؛ کاتێک کەرامەتی تاکەکان دەپارێزرێت، دادپەروەری کۆمەڵایەتی و ئاشتی بەرقەرار دەبێت. لە دەقە نێودەوڵەتییەکان و ته‌نانه‌ت لە فەلسەفە و ئایینە جیاوازەکانیشدا، کەرامەت وەک پیرۆزترین بەشی بوونی مرۆڤ پێناسە کراوە کە نابێت پێشێل بکرێت. لایەنێکی دیاریکراوی کەرامەت، وەک ڕەھەندی یاسایی یان فەلسەفی، زیاتر بزانیت. کاتیک کەسانیک لە جیاتی وەلات پاریزی دەکەونە داوەیی کەس پەرستەکانەوە ئەو کەسانە کەرامەتیانلی دەسینیتەوە لە لایەن سەرکردەکانی ئەو ریکخراوانەی وا کەسە کان دەچنە پالیان.

کاتێک باسی دێموکراسی دەکریت لایەن گرانی حیزبی دێموکراتی کوردستانی ئیران دوکتور قاسملو بە بیر دەهیننەوە لە کاتیکدا قاسملو هیچ کات براویی بە دێموکراسی نەبووە ئەگەر باسی دێموکراسی کردبێت ١٨٠ دەرجە دژ بە دێموکراسی هەلسوکەوتی کردوە  نەێارانی خۆیی لە بازی جیگادا کوشتووە  یان هەرگیز بروایی بە ئازادی دێموکراسی نەبووە ئەو کابرا. ،

 نووسینی سامۆیئل کرماشانی